Грибовка Фестиваль
logotype

"Чүглүг" чагааларга...

mengi-75@mail.ru

Тыва үжүктер

Бээр бас ҢҮӨ!

Тыва-орус сөстүк

Сөстүк(Тенишевтиң-дир).doc

Башкылар

Экии, хүндүлүг башкылар! Сайт кылдырар күзелдиг башкылар бар болза tuva@mail.ru че бижиптиңер.

Чижээ: менги.башкы.рф азы mengi.bashky.ru ышкаш боор.

Хүндүткел-биле, Эраст Хертек.

Тыва Википедия

 

Тыва солуннар

Л.Х.Ооржактың төрээн чогаалга ажылчын кыдыраажынга үнелел PDF Печать E-mail
Автор: Меңги Ооржак   
01.11.2014 07:38

Тыва литератураны ортумак школаларга башкылаарының методиказында ам-даа чедир кылдынмайн турар ажылдар бар. Оларның бирээзинге «Төрээн (тыва) чогаал» деп өөредилге номнарынга немелде болур ажылчын кыдырааштарны чогаадып, чырыкче үндүрери хамааржыр. Ындыг угланыышкын-биле Бавуу-Сюрюн М.В. база Ооржак Л.Х. олар филологтуг эвес профильдиг 11-ги клазынга тыва чогаалга «Ажылчын кыдыраашты» 2011 чылда парлаткан.

Л. Х. Ооржактың 5-ки класска төрээн чогаал эртеминге ажылчын кыдыраажы  ук класска Кужугет М.А., Ооржак Л.Х., Чамзырын Е.Т., Шаалы А.С. оларның тургусканы “Төрээн чогаал” (Кызыл, 2013) деп чаа өөредилге ному-биле кады  өөредилге-методиктиг комплекстиң бир кезээ бооп турар. 

Ук ажылдың эге чүүлүнде автор ооң сорулгаларын «Ажылчын кыдарааш чаа үнген 5-ки класстың өөредилге номунга база немелде билиглеринге даянып, уругларны бот-сайзырап, бот-углап өөрениринче, өөренириниң чугулазынче сагыш салып, төрээн чогаал эртемин өске эртемнер-биле холбаштырып, кичээлге өөренген билиглерин катаптап быжыглаарынче угланган. Дылдың уран аргаларынга даянып, номчаан чогаалын эдерти сактып алырынга, кыска план тургузуп, сөзүглелден цитаталар ушта бижип өөрениринге, эстетиктиг көрүштү углаарынче деткимчени бээри өөредилге кыдыраажының база бир сорулгазы. Төөгүлүг болуушкуннар, амыдырал-биле теориялыг билиин холбап шиңгээдиринге, уругларның бижимел чугаазын сайзырадырынга, билиглерин бот-тускайлаң түңнеп өөрениринге чаңчыктырар...» деп делгереңгей айыткан.

Ажылчын кыдыраашта ниитизи-биле 36 темага янзы-бүрү хевирлерниң бот ажылдарын киирген: 1. «Бот-тускайлаң билиг хыналдазы» - айтырыгларга харыылаар; 2. «Бодум боданыйн» - бердинген темага кыска чогаадыг бижиири; 3. Кроссворд - өөренген чогаалынга хамаарыштыр сөстерни тывары; 4. «Кыска шын харыыла» - 3 вариантылыг харыыдын чаңгыс шынын тывар тестижигеш; 5. «Делгереңгей харыыдан бериңер» - чечен чогаал теориязын уругларның кайы хире билирин база чогаал маадырының аажы-чаңын «чогаалдың эгезинде» база «элээн үе эрткенде» деп деңнеп билирин хынаары;

6. «Словарь-биле ажыл» - уругларны янзы-бүрү словарьлар-биле бот-тускайлаң ажылдап өөредир, оларның сөс курлавырын байыдарынга таарымчалыг; 7. «Эскерип харыыла», «Чечен чугааның сюжедин чыып аалы» деп ажылдар чогаалдың утказын, сюжедин өөреникчиниң кайы хире билирин, сактып алганын хынаарынга эптиг; 8. «Шинчилел ажылы» - кыска шинчилел ажылын кылып эгелээринге тепкииш; 9. «Чогаалга чурук чурууру» - уругларның сөзүглелди эки шиңгээдип алганын хынаары.  10. «Сөс-биле ажыл» - чогаалдың дылының онзагайын (филологтуг сайгарылганың эге таваа), бөлүк сөстер уязының ажык-дузазын өөреникчилерге билиндирери.

Үстүнде адааным бот ажылдардан Л.Х.Ооржактың «Ажылчын кыдыраашты» бижип, чогаадып тура салдынган сорулгалары долузу-биле боттанганы бадыткаттынып турар.

Ниитизи-биле алырга, Л.Х.Ооржактың 5-ки класска төрээн чогаал эртеминге бижээни «Ажылчын кыдыраажы» методика талазы-биле бедик деңнелге кылдынган деп демдеглевишаан, өөреникчилерге, школа башкыларынга, студентилерге улуг дуза дээрзин айтып,  ам база чырыкче дарый үндүрер деп сүмелеп, деткип турар бис.

Лидия Хорагаевна 5-ки класстың бо ажылчын кыдыраажын бодунуң акша-хөреңгизи-биле парладып үндүрүп, школаларже тарадып турар. Ооң өртек-үнези аар-даа эвес, башкының кылган ажылының ужу-кыдыын дуглап чыдар дээрден башка, чарыгдал дуглаарынга өй.

Бистер Бии-Хем кожууннуң школаларының 5-ки классчыларынга ажылчын кыдырааштарын изиг күзүн-не чагыдып алгаш, улуг сонуургал-биле ажылдап эгелей бердивис. Өөреникчилер ном номчувас дижир болгай бис, бистиң эскергенивис-биле, уруглар ажылчын кыдырааш долдурар дээш, сөзүглелдерни албан номчуур, бети дизе эштеринден кызып айтырттынган олурар.

Ынчангаш, хүндүлүг башкылар, ажылчын кыдыраашты дарый садып алгаш, ажыглап эгелээлиёер деп кыйгырып тур бис.

Ооржак М.Н., Бии-Хем кожууннуң тыва дыл болгаш чогаал башкыларының методкаттыжыышкынының удуртукчузу, Туранның №2 ортумак школазының дээди категорияның башкызы

 

 

Обновлено 01.11.2014 07:56
 
Солун-дур бе? Эштериңге чугаала:

Добавить комментарий


Защитный код
Обновить

Үлегер домактар

Аныяаңдан адың камна

Бак сагыш башка халдаар

Далашкан күске сүтке дүжер

Тывызыктар

Тывызыым дытта, тоолум дошта

Итпе, итпе, кузуптар мен

Ашак-кадай чогушкан, аал ишти тоттурган

Тариналар

ОМ МАНИ ПАД МЕ ХУМ

ОМ ТАРЕ ТУУ ТАРЕ ТОРЕ СУУ ХАА

ОМ АРА БАЗА НАДИ