Грибовка Фестиваль
logotype

"Чүглүг" чагааларга...

mengi-75@mail.ru

Тыва үжүктер

Бээр бас ҢҮӨ!

Тыва-орус сөстүк

Сөстүк(Тенишевтиң-дир).doc

Башкылар

Экии, хүндүлүг башкылар! Сайт кылдырар күзелдиг башкылар бар болза tuva@mail.ru че бижиптиңер.

Чижээ: менги.башкы.рф азы mengi.bashky.ru ышкаш боор.

Хүндүткел-биле, Эраст Хертек.

Тыва Википедия

 

Тыва солуннар

КАЙГАМЧЫК ЧАЯАЛГА PDF Печать E-mail
Автор: Меңги Ооржак   
20.04.2013 14:21

Тараа ОССУР, Хемчик ортумак школазының башкызы.

Бай-Тайга кожуун

Тоолчургу чугаа

Шаанда болган чүве-дир.Чайның кончуг изиг үези. Аът кулаа көзүлбес караңгы. Арга иштинде чайлагда чаңгыс өг. Өгде дунун божуур четкен чалыы кыс биле шуваганчы кырган-авадан өске, кым-даа чок. Арганың дүнеки амыдыралын камгалакчы Бурган хайгаарап орган.

Аалдың адаа талазындан хапта чүү-хөө чүктеп алган Диирең дөштү өрү чүткүдүп орган.

— Кайнаар баарың ол, Диирең?—деп, камгалакчы Бурган айтырып-тыр.

— Чүден чүү эвес дээш бо өгже углай чоруп ор мен, ийин – деп, кажар, каржы Диирең харыылаан. Ол өгде дун төлүн божуур аныяк кыс бар деп билип алган ынчап чорааны ол чүве-дир.

— Сээң мында кавырактаныр хире чүң-даа чок, бодуң орууң-на оруктап чоруп көр!—деп, камгалакчы Бурган шириин чугаалаан.

Диирең ооң сөзүн дыңнап, чөпшээрешкен бооп ыңай болгаш, аал адаанга чүү болурун манап, чаштынып алгаш, кедеп эгелээн. Аал чоогунда кызыл-думчук-ла дүвүреп эдип, ээргииштелип чоруп турар болган. Улуг улустуң чугаазы-биле кызыл-думчук шуурган үезинде боозаар дижир болгай, шынап-ла, кызыл-думчук – шуурганның медээчизи.

Хенертен улуг, кара булут көдүрлүп келген соонда шуурганныг чаъс-даа сидиредип-ле келген. Бойдус-биле болчашкан чүве дег, аныяк уругнуң эъди-даа аарып-ла эгелээн. Тыртыгдан так туттунуп алгаш, чиик, чаагай чиигеп алырын бодап, чалбарып олурган. Шуваганчы кырган-ава девидеп, өгден үне-кире халыырынга өйлешкен.

Дааш-шимээн улгадып, ында-мында токкуңайнып, сыыңайнып, бирде-бирде бөрү улаан ышкаш, бирде-бирде улуг даг иргек-даа хөректенген ышкаш кыннып келген. Хая-даш козурткайнып, хем шыылап, арга човууртап турганзыг. Ынаар ыракта дүннүң куштары – аза кужу, чылбаадак, достак-чаак, үгү улай-улай аңгы-аңгы үннерге соңнуг-мурнуг эдерге, ыяңгылыг-ла чүве. Оларга улажып, дүүн кежээ иезинден аза берген кулунчактың үнү кээргенчиг дыңналган.

Дүн эртип, частыг шуурган намдаан. Дээр аязып олурган. Даң хаяазы билдирер-билдирбес агарып орда чалыы ава-даа чиигеп алган. Чаа төрүттүнген чаштың алгызы өртемчейни оттурупкан. Чаш оолдуң алгызын Бурган амырап дыңнап олурган. Ол аразында Диирең бо-ла авыяастап чедип келген.

— Кандыг төлдү чаяап, чаларадып, камгалап кагдыңар, дээрги Бурган? — деп, ол айтырып-тыр.

— Шак бо дааш-шимээнниг эрткен узун дүннүң янзы-бүрү шимээнинге, аялгазынга үдеттирген, шыдамык, эрес-шоваа оол уруг чаяаттынды. Ол анаа эвес – онзагай оол. Аң-меңниң алгырарын, эткин үезинде сыын-мыйгактың медээлежирин, куштарның ырлаарын, дамырак сугларның шулураажын, чаңнык-диңмиттиг сүр-күжүн, бодунуң бойдустан чаяан үнүнче сиңирип алган үренни йөрээп кагдым. Ол өзүп келгеш, бо бүгү аялгаларны тывызыы тывылбас тускай үннүг боостаазы-биле сыгыртып, каргыраалап, хөөмейлеп күүседир оол болур эвеспе. Ындыг ховар салым-чаяанныг оолду кым-даа эвес, тыва ава чырык черге чаяап, каяа-даа эвес, Тыва черге бодарадып божааны ол-дур ийин – деп, Бурган өөрүшкү болгаш чоргаарал-биле харыылаан.

Диирең бодунуң кара күштерин ажыглап шыдаваанынга хомудап, караан алараш кылдыр хыйыртанган соонда, өдекти куду ыңай болган.

Чалыы иениң үнү үнүп орар Хүнге уткуй оглун чаптап, чассыткан оожум өпей ыры-биле өртемчейни таалаткан дег дыңналып турган.

"Шын" № 47 2013 чылдың апрель 20, вторник
http://shyn.ru

Обновлено 20.04.2013 14:28
 
Солун-дур бе? Эштериңге чугаала:

Добавить комментарий


Защитный код
Обновить

Үлегер домактар

Аныяаңдан адың камна

Бак сагыш башка халдаар

Далашкан күске сүтке дүжер

Тывызыктар

Тывызыым дытта, тоолум дошта

Итпе, итпе, кузуптар мен

Ашак-кадай чогушкан, аал ишти тоттурган

Тариналар

ОМ МАНИ ПАД МЕ ХУМ

ОМ ТАРЕ ТУУ ТАРЕ ТОРЕ СУУ ХАА

ОМ АРА БАЗА НАДИ