Грибовка Фестиваль
logotype

"Чүглүг" чагааларга...

mengi-75@mail.ru

Тыва үжүктер

Бээр бас ҢҮӨ!

Тыва-орус сөстүк

Сөстүк(Тенишевтиң-дир).doc

Башкылар

Экии, хүндүлүг башкылар! Сайт кылдырар күзелдиг башкылар бар болза tuva@mail.ru че бижиптиңер.

Чижээ: менги.башкы.рф азы mengi.bashky.ru ышкаш боор.

Хүндүткел-биле, Эраст Хертек.

Тыва Википедия

 

Тыва солуннар

ЧҮВЕ АДЫНЫҢ УТКАЗЫ БОЛГАШ ГРАММАТИКТИГ ДЕМДЕКТЕРИ PDF Печать E-mail
Автор: Меңги Ооржак   
20.10.2012 17:18

КУЖУГЕТ АЯНА КИМ-ООЛОВНА

Каа-Хем кожууннуң

Дерзиг-Аксы школазының башкызы.

Сорулгазы:

1.Теманы ханы билиг-биле билиндирери

2.Көдээ черде аалга болгаш мал-маганга ынак болурунга кижизидер

3.Сөс курлавырын байыдары

Дерилгези:1.Ватман саазында чедир кылдынмаан аал чуруу,(даглар болгаш, хүн бар, арткан кезээ арыг ак болур).2. кроссворд.3.проектор, экран

 

Кичээлдиң планы

I.Организастыг кезээ

II.Онаалга хыналдазы

1.Сөсте слогтарны тывар.

III.Чаа теманын тайылбыры.

1.Үлегер домак-биле ажыл.

2.Теманы бижидер

3.Ном-биле ажыл.

Мергежилге 345.

4. Домак-биле ажыл.

-Домакты сайгарар.

IV. Быжыглаашкын

1.Словарьлыг ажыл.

2.Кожамык-биле ажыл.

3.Кроссворд-биле ажыл.

4.Словарьлыг ажыл

5.Грамматиктиг сайгарылга. Сөс тургузуунга сайгарылга

V.Туңнел

1.Аттыг чуруктар-биле ажыл.

2. Чурук-биле ажыл.

VI.Онаалга бээри

Чогаадыг «Аалда час»

VII. Демдек салыр.

Кичээлдиң чорудуу

I.Организастыг кезээ

- Мени Аяна Ким-ооловна Кужугет дээр. Каа-Хем кожууннуң Дерзиг-Аксы ортумак школазында тыва дыл, чогаал башкызы мен.

II.Онаалга хыналдазы

1.Сөсте слогтарны тывар.

-Мен сөстерни адап бээримге, силер слог аайы-биле адыштарыңар часкап оргаш, сөсте каш слог барын тывар силер?

Малчын, кадарчы, чазаг, инек, час, аал.

(чүге чамдык сөстер слогтарга чардынмазыл?)

-Дараазында адаан сөстеримни көжурериниң аайы-биле чарып, адыштарыңар часкаар силер

Анай, хураганнар, хаважыгаш, ыт, диис.

(Чүге бо сөстер чүге көжүртүнмезил тайылбырлаар)

III.Чаа теманын тайылбыры.

1.Үлегер домак-биле ажыл.

Чүве аттыг

чүвүр баглыг.

-Бо чечен сөстүн утказын тайылбырлаар.

Ө: Чүве бүрүзү аттыг болур. Ат чок чүве турбас. Чүвур баг чокка кеттинмес.

Б: Ат чок чүве турбас дидиңер. Ону бадыткаары-биле бо өрээл иштинде чүве аттарын айтырыын салбышаан, кончуг дүрген адап көрүнерем.

(Өөреникчилер өрээл иштинде бүгү-ле чүвелерниң аттарын адаар)

Б: Ам өөренир темавыс чүве адынын утказы болгаш грамматиктиг демдектери. (Ай, хүнүн, теманың адын бижиттирер). Бо теманы бичии класстарга өөренип каапкан силер. Ол билииңерге даянып, чаа теманы улам ханы билип алыр бис. Көдээ аалда азырал дириг амытаннар дугайында бо кичээлден билип алыр. Силер чаа сөстерни бөгүн билип алыр ужурлуг силер. Чаа теманы өөренмишаан, кандыг-даа чуруттунар херексел чокка кезиндектерни эптеп тургаш, чурук чуруур бис. Эки харыылаар болзуңарза-ла, кичээл төнчүзүнге чедир кичээливис чуруттуна бээр ужурлуг. Кандыг чурук үнүп кээрин кичээлдиң түннелинден көрүптер бис. Кичээливисти өөренип, чуруувусту чуруп эгелээр бис бе?

2.Ном-биле ажыл.

Мергежилге 345.

Мергежилгениң бердингенин номчуптар. Сөзүглелди мен номчуптайн силер кичээнгейлиг дыңнаңар. Чүве аттарын тывар силер.

(өөреникчилер адаан соонда) Тып алган чүве аттарынын аразындан дараазында чүве аттарын орус дылче очулдурар. Айтырыын салыр. Тыва дылда чүве аттары биле орус дылда чүве аттарының айтырыының ылгалын тайылбырлаар.

Тыва дыл Орус дыл

Дээр (чүү?) небо (что?)

Диңмирээшкин(чүү?) гром (что?)

Хойлар(чүү?) овцы(кто?)

Ө: Тыва дылда кым деп айтырыгны чүгле кижилер дугайында чугаага салыр, а арткан чүве аттарынче чүү деп айтырыгны салыр. А орус дылда дириг чүвелерже кым деп айтырыгны салыр, а өске чүве аттарынче чүү деп айтырыгны салыр.

Б: Чуруувус чуруттунуп эгелээн. (өгнүн ханазын салыр).

3. Домак-биле ажыл.

-Домакты сайгарар.

Малчыннар чазагда малын малдап органнар.

(өгнүң дээвиирин салыр)

IV. Быжыглаашкын

1.Словарьлыг ажыл.

Өгнүң бо кезээниң (дээвиир) адын чүү дээр? Дээвиирниң кырында бо кезекти (хараача) чүү дээр?

Дээвиир-өгнун кырыкы кезээ

Хараача-огнүн дүндүүнде эн-не кырыкы кезээ

2.Кожамык-биле ажыл. Чүве аттарын тывар. 1-ги домактан кол сөс биле сөглекчини ушта адаар. (Өөреникчилер экранда кожамыкты шупту деңге ырлаар)

Кырган-ачам аалынга

Катап-катап барыксаар мен

Кажаа сыңмас хөй-ле малын

Кадарыксаар оол боор мен

 

Кырган- авам аалынга

Катап-катап барыксаар мен

Кажаа сыңмас анайларын

Кадарыксаар уруг боор мен

( ватманга кажааның чуруун салыр)

3.Кроссворд-биле ажыл.

1. Кара, сарыг өңнуг

Кандыызы-даа бар-ла

Чылда база кирген

Чолдуг-ла амытан (хой)

2.Ол хөлчок алгыжы де

«маа-маа» деп эткилээр-даа

Авазының эмиин дилеп

Атпаңайнып туруп-ла бээр (анай)

3.Долганып-долганып топ диди (ыт)

 

4.Сүдүн ижип төтпес

Сүүр мыйыстыг бол

Чааш амытан боор

Чаш төлунге база ынак (инек)

5.Чажында чараш

Чаагай эъттиг (хаван)

6.Ыракты ырак дивес

ылап чоруктуг.

Бертти берт дивес

Бедик мербегейлиг (аът)

 

- -Бо чүү чүвел? (баглаашты айтырар) Аңаа чүү турарыл

-Баглааш. Аът аңаа турар

(Ватманда салдынган кажаа иштинче кроссвордту тыпкан аайы-биле азырал дириг амытаннарны салыр)

4.Словарьлыг ажыл

Мербегейлиг-дуюг кырында чоруур чүстуң сөөгу)

5. Сөс тургузуун сайгарар

Малчыннар

V.Түңнел

1.Аттыг чуруктар-биле ажыл.

(Чуруктарны көргускеш, орус дылче очулгазы кылгаш, айтырыын салыр)

Тыва дылда Орус дылда

эник щенок

бодаган верблюжонок. 

 

 

 

Обновлено 13.11.2012 17:28
 
Солун-дур бе? Эштериңге чугаала:

Архивте материалды комментарийлеп болбас...

Үлегер домактар

Аныяаңдан адың камна

Бак сагыш башка халдаар

Далашкан күске сүтке дүжер

Тывызыктар

Тывызыым дытта, тоолум дошта

Итпе, итпе, кузуптар мен

Ашак-кадай чогушкан, аал ишти тоттурган

Тариналар

ОМ МАНИ ПАД МЕ ХУМ

ОМ ТАРЕ ТУУ ТАРЕ ТОРЕ СУУ ХАА

ОМ АРА БАЗА НАДИ